ในวัยเด็ก เกือบทุกคนคงเคยถูกถามด้วยประโยคที่ฟังดูง่ายและธรรมดาอย่าง “โตขึ้นอยากเป็นอะไร” คำถามนี้มักถูกถามโดยครู ผู้ปกครอง หรือญาติผู้ใหญ่ในงานรวมญาติ เป็นคำถามที่เหมือนเป็นพิธีการของการเติบโต แต่เบื้องหลังคำถามที่ดูเล่น ๆ นี้ บางครั้งกลับสร้างทั้งแรงบันดาลใจ และในบางกรณีก็ฝากร่องรอยของปมในใจเด็กไปตลอดชีวิต
ความหมายที่ซ่อนอยู่ในคำถาม
คำถาม “โตขึ้นอยากเป็นอะไร” ไม่ใช่แค่การถามเล่น ๆ แต่คือการสะท้อนมุมมองของผู้ใหญ่ต่ออนาคตของเด็ก ผู้ใหญ่หลายคนอาจถามด้วยความเอ็นดู อยากรู้ว่าเด็กฝันอะไร อยากทำอะไร แต่บางครั้งคำถามนี้ก็มาพร้อมกับ “ความคาดหวัง” ที่ซ่อนอยู่
- หากเด็กตอบว่า อยากเป็นหมอ ครู หรือตำรวจ ผู้ใหญ่มักยิ้มและชื่นชม
- แต่หากเด็กตอบว่า อยากเป็นนักเต้น ศิลปิน หรือนักเล่นเกม มักจะตามมาด้วยเสียงหัวเราะหรือคำพูดว่า “มันไม่มั่นคงนะลูก”
ในที่สุด เด็ก ๆ หลายคนเรียนรู้ว่า มีบางคำตอบที่ผู้ใหญ่ชอบ และบางคำตอบที่ไม่ควรพูดออกมา
ปมในใจที่เกิดขึ้น
แม้จะเป็นเพียงคำถามสั้น ๆ แต่สำหรับบางคนมันกลับทิ้งร่องรอยลึกในจิตใจ
- ปมเรื่องคุณค่าในตัวเอง
เด็กที่ตอบในสิ่งที่ตนเองชอบ แต่ถูกผู้ใหญ่ปฏิเสธหรือหัวเราะเยาะ อาจเริ่มเชื่อว่าความฝันของตน “ไม่ดีพอ” หรือ “ไม่มีค่า” ส่งผลให้โตขึ้นมากับความรู้สึกว่าต้องซ่อนความจริงใจของตัวเอง - ปมเรื่องความคาดหวัง
บางครอบครัวถามคำถามนี้พร้อมตั้งเงื่อนไข เช่น “ต้องเป็นหมอนะ ถึงจะภูมิใจ” เด็กจึงถูกหล่อหลอมให้เดินตามความฝันของพ่อแม่ ไม่ใช่ความฝันของตัวเอง โตขึ้นมาอาจกลายเป็นผู้ใหญ่ที่ประสบความสำเร็จภายนอก แต่ภายในกลับรู้สึกว่างเปล่า - ปมเรื่องความกลัวผิดพลาด
เมื่อเด็กถูกปลูกฝังว่าต้องตอบให้ถูกต้อง ต้องเลือกอนาคตที่มั่นคงตั้งแต่เล็ก ๆ ก็อาจโตขึ้นมากับความกลัวการตัดสินใจ กลัวผิด กลัวเปลี่ยนเส้นทางชีวิต เพราะเคยถูกกดดันให้เลือก “คำตอบที่ดีที่สุด” ตั้งแต่ยังไม่รู้จักโลกจริง ๆ
เด็กต้องการอะไรกันแน่?
ความจริงแล้ว เด็กไม่ได้ต้องการคำตอบที่แน่นอนเสมอไป แต่ต้องการ พื้นที่ให้ได้ลองฝัน ลองผิด ลองถูก และได้รับการสนับสนุน ไม่ใช่การปิดกั้น เด็กบางคนอาจตอบต่างกันไปทุกปี ซึ่งเป็นเรื่องธรรมดา เพราะ “ความฝัน” ของเด็กคือการสะท้อนจินตนาการและสิ่งที่เขาเห็นรอบตัวในช่วงเวลานั้น
แล้วเราควรถามอย่างไร?
แทนที่จะถามเพียงว่า “โตขึ้นอยากเป็นอะไร” เราอาจลองเปลี่ยนมุมมองการสนทนา เช่น
- “ตอนนี้หนูสนใจอะไรอยู่บ้าง?”
- “อะไรที่ทำแล้วสนุก ทำแล้วมีความสุข?”
- “หนูอยากลองเรียนรู้เรื่องอะไรเพิ่มอีก?”
คำถามลักษณะนี้เปิดโอกาสให้เด็กได้พูดถึงสิ่งที่ชอบ และสำรวจความเป็นตัวเอง โดยไม่ต้องถูกจำกัดอยู่กับอาชีพเดียว
คำถาม “โตขึ้นอยากเป็นอะไร” ไม่ได้ผิด แต่สิ่งสำคัญคือ น้ำเสียง การฟัง และท่าทีของผู้ใหญ่ หากถามด้วยความเข้าใจ เปิดกว้าง และไม่ตัดสิน คำถามนี้ก็จะกลายเป็นจุดเริ่มต้นของแรงบันดาลใจ แต่ถ้าถามด้วยความคาดหวังและการตัดสิน มันก็อาจกลายเป็นเงาที่ตามหลอกหลอนเด็กไปจนโต
สุดท้ายแล้ว ไม่ว่าเด็กจะตอบว่าอยากเป็นหมอ วิศวกร นักวาดการ์ตูน หรือแม้แต่นักร้องในร้านอาหาร สิ่งที่เด็กต้องการจริง ๆ ไม่ใช่การตัดสินใจอนาคตตั้งแต่วันนี้ แต่คือ การได้รับการยอมรับว่า ความฝันของเขามีค่าเสมอ